Science

Η Ομότιμη Καθηγήτρια Ψυχιατρικής, Μινέρβα Μελπομένη Μαλλιώρη μας εξηγεί τα πάντα γύρω από τους εθισμούς και μας ενημερώνει για τους τρόπους αντιμετώπισης τους.

Σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες εκατομμύρια άνθρωποι ζουν καθημερινά παγιδευμένοι μέσα στο ίδιο τους το σώμα λόγω κάποιου εθισμού. Με απλά λόγια ο εθισμός είναι μια συμπεριφορά που χαρακτηρίζεται από εξάρτηση σε μια συγκεκριμένη δραστηριότητα αλλά και σε ουσίες. Ο εθισμός καθώς εξελίσσεται γίνεται τρόπος ζωής και η αντιμετώπισή του καθίσταται ιδιαίτερα δύσκολη.

Στην συνέντευξη που ακολουθεί η Ομότιμη Καθηγήτρια Ψυχιατρικής του Τμήματος Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην Πρόεδρος του Οργανισμού Κατά των Ναρκωτικών (Ο.ΚΑ.ΝΑ.) Μινέρβα Μελπομένη Μαλλιώρη, θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε πόσο εύκολα μπορεί ένας εθισμός να επηρεάσει την ζωή ενός ατόμου και παράλληλα θα μας ενημερώσει σχετικά με τους τρόπους αντιμετώπισης του. Η κα Μαλλιώρη αποτελεί πρότυπο έμπνευσης και παράδειγμα προς μίμηση για όλους μας. Είναι μία εξαιρετική επιστήμονας η οποία εδώ και χρόνια δίνει τον δικό της αγώνα για να βοηθήσει και ουσιαστικά να απελευθερώσει πολλούς ανθρώπους από την φυλακή των εξαρτήσεων, προσφέροντας με αυταπάρνηση, υπομονή και επιμονή ένα τεράστιο κοινωνικό έργο.

Κα Μαλλιώρη πως ορίζεται στο πλαίσιο της ψυχιατρικής επιστήμης η λέξη εξάρτηση;

Εξάρτηση είναι μία κατάσταση που προκύπτει όταν ένα άτομο καταναλώνει ανεξέλεγκτα μία νόμιμη ή παράνομη ψυχοδραστική ουσία (π.χ. αλκοόλ, κοκαΐνη, νικοτίνη) ή επαναλαμβάνει ανεξέλεγκτα μία δραστηριότητα (π.χ. τυχερά παιχνίδια, sex, ψώνια). Η συμπεριφορά αυτή μπορεί να είναι αρχικά ευχάριστη, στη συνέχεια όμως γίνεται ψυχαναγκαστική και παρεμβαίνει στις αναγκαίες καθημερινές ευθύνες και αρμοδιότητες όπως για παράδειγμα η εργασία, οι σχέσεις ή η υγεία.

Ένας πιο ιατρο-κεντρικός ορισμός περιγράφει την εξάρτηση σαν μια χρόνια υποτροπιάζουσα διαταραχή που χαρακτηρίζεται από καταναγκαστική αναζήτηση της ουσίας ή επανάληψη μιας συμπεριφοράς, απώλεια αυτοελέγχου καθώς και αρνητική συναισθηματική αντίδραση όταν η εξάρτηση δεν ικανοποιείται.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα άτομα που αναπτύσσουν εξαρτητικές συμπεριφορές, έχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά ανεξαρτήτως του είδους του εθισμού;

Βεβαίως τα χαρακτηριστικά που προανέφερα είναι κοινά ανεξάρτητα από το αν μιλάμε για εξάρτηση από κάποια ουσία ή από κάποια συμπεριφορά.

Γενικότερα παρατηρείται ότι πολλοί άνθρωποι οι οποίοι έχουν κάποιον εθισμό συνήθως το κρύβουν…Aρνούνται σθεναρά ότι έχουν κάποιο είδος εξάρτησης και πολύ συχνά απομονώνονται. Πως λειτουργεί το μυαλό ενός εθισμένου ανθρώπου; Για να γίνω πιο σαφής, γιατί κάποιος που ντρέπεται τόσο πολύ για αυτό που κάνει, αδυνατεί τόσο πολύ να επιβληθεί στον εαυτό του ώστε να αλλάξει μία κατάσταση η οποία αρκετά συχνά τον οδηγεί και σε κοινωνικό αποκλεισμό;

Θίγετε ένα πολύ σοβαρό ζήτημα που σχετίζεται απόλυτα με το μέγεθος, την διαδρομή αλλά και την τελική έκβαση των εξαρτήσεων. Αρχικά κάθε εξαρτημένο άτομο εκτιμά ότι είναι «άτρωτο» και ότι μπορεί μόνο του να δώσει την λύση όποτε και εάν θελήσει. Οι έρευνες δείχνουν ότι με αυτή την σκέψη «χάνονται» περίπου 8-10 χρόνια από την ηλικία έναρξης κάποιας εξάρτησης μέχρι το άτομο να κατανοήσει το μέγεθος του προβλήματος, την αδυναμία του να το διαχειρισθεί και την αναγκαιότητα για εξειδικευμένη βοήθεια. Τα χρόνια αυτά είναι κρίσιμα γιατί αυξάνεται δραματικά η σοβαρότητα του προβλήματος ενώ από την άλλη περιορίζεται ουσιαστικά η επιτυχής θεραπεία.

Κα Μαλλιώρη στο παρελθόν είχατε διατελέσει πρόεδρος του ΟΚΑΝΑ και γι’ αυτό το λόγο στη συνέντευξη μας θα ήθελα να σταθούμε λίγο παραπάνω στις εξαρτήσεις από τα ναρκωτικά. Τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί μια τρομερή αύξηση της χρήσης ψυχοδραστικών ουσιών από τους εφήβους, κυρίως η χρήση Χασίς. Ποιοι είναι οι λόγοι που οι έφηβοι μπαίνουν στη διαδικασία να δοκιμάσουν τέτοιες ουσίες και μετέπειτα ένα ποσοστό εξ’ αυτών τελικά να εξαρτώνται από αυτές;

Η κάνναβη είναι η πλέον χρησιμοποιούμενη παράνομη ουσία στην Ευρώπη: 88 εκ. (πάνω από 25% του πληθυσμού) ενηλίκων ηλικίας 15-64 ετών έχουν δοκιμάσει κάνναβη και περίπου 1% των ενηλίκων είναι καθημερινοί χρήστες. Στην Ελλάδα, το 13% των μαθητών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης έχουν δοκιμάσει κάνναβη, ενώ το 12% των Αθηναίων κάνει χρήση σύμφωνα με ανάλυση των λυμάτων στην Ψυττάλεια από έρευνα στο Τμήμα Χημείας του ΕΚΠΑ, η οποία έδειξε ότι την τριετία 2015-2017 καταναλώνονταν 380-400 κιλά κάνναβης κάθε εβδομάδα στην Αθήνα! Νεώτερες μετρήσεις που αφορούν στην περίοδο της πανδημίας καταγράφουν ακόμα μεγαλύτερα ποσοστά.

Η επικινδυνότητα της κάνναβης είναι αντικείμενο πολλών ερευνών ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, λόγω των κλινικών δοκιμών που απαιτούνται πριν την έγκριση παραγωγής και κυκλοφορίας των φαρμακευτικών της προϊόντων. Οι έρευνες εστιάζουν κυρίως στη δράση της τετρα-υδροκανναβιδόλης, μιας ουσίας ιδιαίτερα επικίνδυνης για τις μικρές ηλικίες (κάτω των 21 ετών) με επιπτώσεις, όταν η χρήση είναι μακροχρόνια και συστηματική, στη μνήμη, στην κρίση, στη συμπεριφορά και στην αντίληψη. Σε άτομα με προδιάθεση για ψυχικά νοσήματα, η τετρα-υδροκανναβιδόλη μπορεί να πυροδοτήσει της έναρξη ή υποτροπή μιας ψυχωσικής συνδρομής. Όλα τα άτομα που δοκιμάζουν κάνναβη δεν γίνονται συστηματικοί χρήστες. Τόσο οι λόγοι δοκιμής όσο και οι λόγοι επαναλαμβανόμενης συμπεριφοράς είναι πολλοί και ποικίλλουν ανάλογα με τα ατομικά χαρακτηριστικά, την κληρονομικότητα, τις περιβαλλοντικές συνθήκες, την προσβασιμότητα στην ουσία κ.λ.π.

Πιστεύετε ότι το σχολείο, που είναι η πρώτη μικρή κοινωνία ενός παιδιού, κάνει τις απαραίτητες ενέργειες ώστε τα παιδιά να έχουν την κατάλληλη ενημέρωση σχετικά με τα ναρκωτικά και γενικότερα τους εθισμούς;

Έχουν γίνει πολλά στο σχολικό περιβάλλον σχετικά με την πρόληψη των επικίνδυνων συμπεριφορών. Η ίδρυση των Κέντρων Πρόληψης σε κάθε Νομό της χώρας από την δεκαετία του 1990 έχει ευαισθητοποιήσει εκπαιδευτικούς, γονείς και μαθητές σε όλα τα θέματα των εξαρτήσεων, όπου μία ενότητα είναι και οι λεγόμενες ναρκωτικές ουσίες. Η καθημερινότητα όλων μας έχει διαμορφωθεί με τέτοιο τρόπο ώστε το σχολείο να είναι κυρίαρχος συντελεστής σε θέματα ατομικής και δημόσιας υγείας, στην διαμόρφωση υγιεινών γνώσεων, αντιλήψεων, στάσεων και συμπεριφορών.

Κατά τη γνώμη σας τα προγράμματα απεξάρτησης είναι αποτελεσματικά; Πόσο εύκολο είναι κάποιος να ακολουθήσει το πρόγραμμα και ποιες δυσκολίες αντιμετωπίζει;

Τα προγράμματα απεξάρτησης προσφέρουν τεράστιο κοινωνικό έργο. Πρόκειται για προγράμματα που έχουν διεθνώς καταξιωθεί, ανακουφίζοντας από τις συνέπειες της χρήσης χιλιάδες οικογένειες. Το κράτος οφείλει να επενδύει ώστε να εξασφαλίζεται η εύρυθμη λειτουργιά των προγραμμάτων και η επιλογή της απεξάρτησης να μπορεί να προσφέρεται απρόσκοπτα σε όλους τους χρήστες.

Ως επί το πλείστον οι χρήστες δείχνουν την προτίμηση τους σε προγράμματα χορήγησης υποκαταστάτων. Με βάση τα στοιχεία του Εθνικού Παρατηρητηρίου για τα Ναρκωτικά-ΕΚΤΕΠΝ, το σύνολο των θεραπευομένων στην χώρα μας το 2018 ήταν 11.400 χρήστες, εκ των οποίων οι 2.420 παρακολουθούσαν τα λεγόμενα στεγνά προγράμματα και οι 8.980 τα προγράμματα υποκατάστασης. Η προσβασιμότητα και οι δυσκολίες των προγραμμάτων ποικίλλουν. Το σίγουρο είναι ότι εάν ένα άτομο έχει κίνητρο και υποστήριξη που βασίζεται στις ατομικές του ανάγκες (εξατομικευμένη θεραπεία) και στην συνολική του εικόνα (ολιστική προσέγγιση) τότε η θεραπεία του θα είναι σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό αποτελεσματική.

Θα ήθελα τώρα να μου μιλήσετε σχετικά με τους Χώρους Εποπτευόμενης Χρήσης Ναρκωτικών. Αρκετές ΜΚΟ υποστηρίζουν αυτούς τους Χώρους και μάλιστα με χρηματοδότησεις από φαρμακευτικές εταιρίες. Εσάς ποια είναι η άποψη σας για αυτό το θέμα;

Θίγετε ένα προσωπικά ευαίσθητο θέμα, γιατί επί προεδρίας μου στον ΟΚΑΝΑ το 2013 δημιουργήθηκε ο πρώτος χώρος εποπτευόμενης χρήσης-Χ.Ε.Χ., με την επωνυμία «ΟΔΥΣΣΕΑΣ». Η δράση του ανεστάλη, 8 μόλις μήνες μετά την έναρξη της λειτουργίας του, από την επόμενη Διοίκηση του ΟΚΑΝΑ και μετά από εισαγγελική παρέμβαση παρά τα εξαιρετικά αποτελέσματα που έδειχνε ο απολογισμός του. Έξι χρόνια αργότερα, ψηφίσθηκε ο Νόμος 4600/2019. Με το άρθρο 91 θεσμοθετήθηκε επιτέλους η λειτουργία των Χ.Ε.Χ. μέσω των εγκεκριμένων, για την αντιμετώπιση των εξαρτήσεων, φορέων. Χαιρέτησα με ιδιαίτερη χαρά την εξέλιξη αυτή και ενώ τα εγκαίνια της παλιάς δράσης ξαναέγιναν τον Ιούνιο του 2019, λυπάμαι να πω ότι μέχρι και σήμερα ο χώρος αυτός ΔΕΝ λειτουργεί. Η τραγική καθυστέρηση των 8 ετών από την αρχική ίδρυση του «ΟΔΥΣΣΕΑ» μεταφράζεται σε ανθρώπινες ζωές και όχι μόνο. Η πανδημία και τα ισχύοντα μέτρα περιορισμού επιβάλουν περισσότερο παρά ποτέ την λειτουργία των χώρων αυτών σαν μία πρακτική που έχει αγκαλιάσει η διεθνής και η ευρωπαϊκή κοινότητα.

Κα Μαλλιώρη όταν παρατηρούμε ότι στο κοντινό μας περιβάλλον κάποιο άτομο εμφανίζει εξαρτητικές συμπεριφορές, πώς πρέπει να δράσουμε ώστε να το βοηθήσουμε;

Όσο πιο νωρίς λάβει το άτομο την πρέπουσα ενημέρωση-παρέμβαση τόσο καλύτερη θα είναι και η τελική έκβαση. Ισχύει και εδώ το ιπποκρατικό «κάλλιο προλαμβάνειν παρά θεραπεύειν». Το πως γίνεται αυτό, εξαρτάται από τις συγκεκριμένες ατομικές συνθήκες της κάθε περίπτωσης.

Show More

Related Articles

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Back to top button